लेख .. काटा . कविता काटे

                                                                 काटा
       राधा स्वत:ने बनविलेल्या हलव्याच्या दाण्यांकडे  कौतुकाने  पहात त्यांना हळुवार पणे  बोटांनी  स्पर्शत
होती व  हळूच उचलून परातीत सोडत होती . त्या सुंदर पिवळ्या , पांढ-या , नारंगी रंगाच्या ,ज्यावर  बारीक
नाजूक काटा असलेल्या हलव्याच्या दाण्याकडे  पहात खुश होत म्हणत होती ," किती छान काटा धरला आहे ना हलव्यावर ! जणू  आकाशातील   चांदण्याच तबकात उतरल्या आहेत  असे भासत आहे ." खरच  कसे आहे  ना  हलव्यास काटा हा हवाच क़ाटा नाही तर ते साखर फुटाणे  दिसतील .
      तसेच चकलीचे . चकली  जर बारीक काटेदार नसेल तर शोभिवंत दिसत नाही . काटे नसलेली चकली कितीही चवदार ,रुचकर असेल तरी ती काटेदार नसेल तर पाहता   क्षणी आकर्षक दिसत नाही.एवढेच काय कृष्णा  काठची  वांगी , त्यांना पण देठाकडे काटे असतात आणि  क़ाय चवदार असतात ती वांगी . 
    तेव्हा नुसत्या  झाडा  झुडूपांना काटा असतो असे नव्हे तर खाद्य  पदार्थात पण "काटा" शब्दाचे अस्तित्व असते . पण, काटा जेव्हा पायात रुततो, वा बोचतो , तेव्हा मात्र " आई ग "म्हणत प्रत्येकास आईची आठवण
करून दिल्या शिवाय सोडत नाही . काटा बोचतो  वा शरीरास कोठे ही स्पर्शितो तेव्हा त्याच्या   तीक्ष्णतेचे स्वरूप दाखवितोच.  ग़ुलाब तोडतांना  कधी तरी गुलाबाचा काटा बोचतोच , त्यावरून आपण म्हणतो काट्या विना गुलाब नाही.तेथे आपण काटा ह्याचा दु:ख म्हणून शब्द प्रयोग करतो पण  काट्याचे तेथील अस्तित्व निसर्गाने वनस्पतीचे ,फुलांचे  रक्षण यासाठी  असते.
   तसेच काटा म्हणजे तीक्ष्णता , रुक्षता एवढेच नव्हे , काही काटेरी वनस्पतीत औषधी गुण आहेत. कोरफड तर त्वचे साठी , भाजले असता व  सौंदर्य प्रसाधनात फारच उपयोगी आहे तसेच  सर्दी कफ साठी पण उपयुक्त आहे.
   आजकाल तर काटेरी रोप छोट्या कुंड्यातून नर्सरी तून  घरात सुशोभित करण्यात दिसतात . तसेच  काट्याचा , तीक्ष्णता या गुणधर्माने शेताच्या  संरक्षणास, गुरे शेतात येऊ नये  तसेच जमिनीची धूप होऊ नये म्हणून पण काटेरी वनस्पती उपयोगी ठरतात  आणि त्यांना पण सुंदर रंगाची  फुले येतात .
    जल सृष्टीतील मासा जे बंगाली लोकांचे आवडीचे  खाद्य . त्यात तर काट्याचे साम्राज्य असते . सराईत फिश खाणारे त्या माशाच्या काट्यांना वगळून काटेरी मार्ग  दातांनी  आक्रमित करून वा कुशलते काटे सोडून  मासे आवडीने खातात . जसे काट्या विना गुलाब नाही तसेच काट्या विना सर्व साधरण  मासा नाही . पण जर काट्याचा तुकडा तोंडात बोचला तर मात्र ब्रह्मांड आठविते . फिश करी वा फिश खातांना   काटा  तिक्ष्णता हा गुण दाखवतोच .
   एवढेच काय सध्या सर्वत्र  विलायाती पद्धतिची  घर सजावट  रूढ  होत चालली आहे . जेवणासाठी  डायनींग
टेबल व त्यावर काटे , चमचे   आकर्षक  रित्या ठेवतात . तेथे पण'' काटा" ह्याचे उच्चारण  वा काट्याचे अस्तित्व असते . काट्याचा गुणधर्म "रुतणे " त्यामुळे त्या गुणाचा उपयोग करून खाद्य पदार्थ  सहजते उचलण्यात काटा तेथे कामास येतो. पण अवधानाने जर त्याचे टोक लागले तर मग त्याची तिक्ष्णता  दाखवतोच .
   एकूण काय मानवास काट्याची तिक्ष्णता  हवी , पण ती दु:खदायी , त्रास दायी होतो कामा नये  पण सर्वत्रच 
काटा तिक्ष्णता दाखवितो  असे नाही . जसे वजनाचा काटा .  तेथे मात्र काटेकोर पणे आपले वजन आकारमान दाखवितो .  योग्य अंकावर स्थिर होणारा, तेथे पण काटा च असतो.   आजकाल शरीर डौलदार सुदृढ ठेवण्या कडे  कल  वाढला आहे ,त्यामुळे आता  घरोघरी, जिम मध्ये वजन काटा हवा हवासा झाला आहे .
      त्याशिवाय घड्याल्यातील तीन काट्यांवर तर सांगावयासच नको सर्व जगाचे रहाटगाडगे चालते . त्या तीन काट्याच्या फिरण्यावर सर्व जग  नाचत असते .  वेळेची सूचकता दाखविण्यात काट्याचे फार मोठे योग दान आहे.
      रोमांच्याने, भयाने . वातावरणातील फेर बदलाने माणसाच्या शरीरावर काटा येतो . मग एवढा भावना प्रधान  लागणीशीर,  संवेदनशील काट्याला रुक्ष म्हणून  संबोधून  कसे चालेल . तेव्हा काटा म्हणजे  रुक्षता तिक्ष्णता,टोचणी, बोच एवढेच नसून सोय , उपयोगिता काही ठिकाणी सौदर्य ,वगैरे पण त्याचे गुण लक्षात घेतले पाहिजेत 

संत मुक्ताई जागतिक साहित्य मंच आयोजित उपक्रम 

विषय ..काटे

सदा नसे हिरवळ

कधी खडतर घाट

नियमच जीवनाचा

पहा सुखदही वाट

काटे रुपी संकटे  

येणारच मधूनी

म्हणून का चालणे

सोडणार खचूनी

दूर सारण्या काटे

सोसावे लागे संघर्ष 

प्रयत्न करीता पहा

होतो यशाचा हर्ष.

मान गुलाबास राजाचा

तोही उमलतो काटयात

देतो आनंद जन मनाला

फुलतो सदा तो-यात 

नदी आक्रमिते मार्ग 

उंच खडक काट्यातून

किती आली संकटे

थांबत नाही मार्गातून

वैशाली वर्तक

अहमदाबाद

parna

                          पर्ण 

                  वाटते   सानुले पर्ण   मी व्हावे

                  इवले हिरवे , वायुसंगे झुलावे

                  नक्षीदार अति ,पान पिंपळाचे

                  तर कधी असावे पर्ण वेलीवर चे

                                   वाटते   सानुले पर्ण मी व्हावे

                   आम्रतरूच्या , गर्द फांदी वरती

                   घनदाट छायेची, माया द्यावी जगती

                   मंगल समयी , तोरण रुपी सजावे

                   तांबुल पानातून ,प्रभुसेवेशी  रुजावे

                                   वाटते   सानुले पर्ण मी व्हावे  

                   कमळ पत्रासम , जगाअलिप्तता दावावी
                   सोने लुटुनी , मनीं स्नेहता जपावी

                   पर्णकुटी करिता , झावळ्या बनावे

                   लक्ष्मी रूपाने , स्वच्छ सदन करावे

                                    वाटते   सानुले पर्ण मी व्हावे

                  पवित्रता जपण्या , अंगणीची तुळस  व्हावे

                  हरीच्या कंठी , तुळस माळेतून शोभावे

                  अवनीच्या कुशीत , निसर्ग रुपी वसावे

                  रोपलतातरू रूपाने,हरित चैतन्य वाढवावे

                                    वाटते   सानुले पर्ण मी व्हावे  

                              वैशाली वर्तक ..                       3/7/2017

                     अंतर्मन काव्य संग्रहातील



l मूळ

                                                     मूळ
                                  नदीचे मुळ ऋषीचे कुळ
                                  म्हणे, नव्हे शोधु
                                  न शोधिता नदीचे मुळ
                                  तिचा उगम कसा जाणू.
                                  मानवाची वृत्ती
                                  जिज्ञासु मुळात
                                  पायामुळे शोधण्याचा  
                                  छंद भारी जीवास .
                                  छंद जोपासता
                                  मिळे,इतिहास न संस्कृती
                                  संशोधकां नी शोधिली
                                 मानवाची उत्क्रांती.       
                                 अंतराळातील प्रगती
                                  दावि जिज्ञासू वृत्ती
                                  मुळात शिरून जाण्याने
                                  प्रगत केली विज्ञान सृष्टी.
                                  न जाता सखोल
                                  भूगर्भ   शास्त्रात
                                  कसे मिळाले असते
                                  सूर्य मंडळ मानवास.
                                  मुळ नसते  नुसते
                                  झाडात वा   वृक्षात
                                  तर मूळ  असते
                                  तर्कात, स्वभावात .
                                  मूळ मुद्दा सोडून
                                  करी जो  वाच्यता
                                  फोल ठरतो सदा
                                  वादात वा विवादात.
                                  मूळ  स्वभावा वरून
                                  व्यक्तिचे ठरते वर्तन 
                                  स्वभावातील गुण दोषांचे
                                  होते वागणुकीत दर्शन .
                                 काम    कठीण  मोठे                           
                                 मुळारंभ जाणण्याचे
                                 म्हणूनच  वदति जन
                                 नव्हे शोधू,  मुळ नदीचे
                                 वा कुळ  ऋषीचे 

chitra

                                                           चित्र
                             हाती आले चित्र जुने ,
                             मन गेले मागे- मागे,
                             काहूर  दाटले,  मनीं आठवांचे
                             मन रमले भूतकाळाते .
                             सहज आला विचार मनी ,
                             चित्राची किती कृपा जगावरी ?
                             नव्हते शब्द वा भाषा अधरी ,
                             चित्रच वाच्यता करि संभाषणी.
                             दिसते नयनांना, ते दृष्य असे,
                             छायेने  रेखियता,  चित्र होतसे ,
                             चित्र रंगविते, भाव दृष्याचे
                             चित्र  सांगते, भाव मनाचे .
                             चित्र   दावि,   नवरस भाव
                             असीम भाव उमटतात तयात.
                             चित्र करिते, सजाण बालकास ,
                             अन देते  रंजन  मनास  .
                             चित्रानेच जतले  भूतकाळाला,
                              इतिहासाला  अन  संस्कृतिला.                           
                              नसते छायाचित्र वा चित्र जगती,
                              कशी  प्रगत  झाली असती सिने सृष्टी . 
                            




 
                                                

jaadu

                                                                       
     

                                जादू
                      दुनिया ही  जादूची नगरी
                      पाहिले  तर,
                      सर्वत्र  जादूने  भरलेली
                      कुणा जादू करि,
                      तिचे मानेचे वेळावणे,
                       तर कुणा करी
                      भाळा वरील  बटांचे रुळणे ,
                      निरागस हास्य बाळाचे ,
                      जादुई सम भासे
                     अन  मन सदैव हरपते  पाहूनी मातेचे.
                     निसर्ग काय कमी जादुगार ?
                      क्षणात ऊन  तर, क्षणात  पाऊस  . 
                     काळे मेघ दावि जादू नभातूनी,
                      लखकन  बिजलीतून चमकुनी.
                      थेंब  मृगाचे पडता धरणी,
                       जादुपरि गंधित होई, तप्त अवनी.
                      निसर्ग किमयेने सृष्टी नटली,
                        चंद्र कलेने सागरास  भरती-ओहोटी
                       संगीत सुरात जादू भरलेली,
                       कष्टी मन जाई आनंदुनी
                      खरी जादू तर या विधात्याची
                       बनविली  धरा, नभ  ता-यांची
                       दुनिया ही जादूची नगरी
                       पाहिले तर सर्वत्र जादूने  बहरलेली
                          
                                       वैशाली वर्तक    

raan

                                                   
                                     
                                             रान
                                       निसर्ग किमयेने,
                                       मेघांच्या वर्षावाने,
                                       धरणी अंकुरली,
                                       सृष्टी  हिरवळली .  .

                                       हिरव्या सृष्टी त
                                       फोफावली राने,                                                                                          राने तर असती,
                                       निसर्ग संपदेची वने.

                                        कधी कडे कपारीत 
                                       कधी दरी खो-यात ,
                                    कधी नदी तटावर
                                      कधी पर्वत पठारात
                                     

                                       रानात   उमलती
                                       मोहक रान फुले
                                      तयातच दडती ,
                                       मधुर रान फळे . 

                                       फुलांचा या,  गंध ,
                                     अन फळांचा आस्वाद ,                                                                                  घेण्या  मनमुराद ,
                                      हिंडावे रानमाळ .

                                      पिकलेल्या फळांचा,
                                      सडा विखुरलेला भासे ,                                                                                प्रभूची ही  किमया ,
                                     मनास मोहविते. 

                                      रानातच दडला,
                                      आजीचा बटवा
                                      वनौषधी मुळ्या
                                    जीवन देती आपणा

                                    पण  खंत मनी दाटे
                                    -हास  होतसे रानाचा,
                                     नका रे ! राने  नासू ,
                                   येतील डोळ्यात आसू
                                   होतील फुलांचे  आसू .
                                                  





                                     




                                       

gurupaurnima

                                                        गुरू पौर्णिमा                      (चाल : ओssलेके पेहला पेहला प्यार)  
              आली गुरु पौर्णिमा चला गुरु उत्सवा ,
                जमली सारी मंदिरी भक्त मंडळी .

             तूच असे आमुची, एक ती माउली,
           तुज विण नसे आम्हा, मोक्षाची साउली,
                   तुझिया चरणी आम्ही लीन,
                   तुझा दास असे दीन,
               तुझ्या दर्शनासाठी झालो आतुर.
           आली गुरु पौर्णिमा चला गुरु उत्सवा,
            जमली सारी मंदिरी भक्त मंडळी ....1

          उत्सवाचे दिन मोठे, आनंदी सुखाचे,
           मी,तू , माझे,  तुझे सर्व विसरायाचे
       ब्रह्ममय होई भक्त, दे दे तू त्यांना मोक्ष,
       तुझ्या स्वरूपी कर, भक्ता विलीन .
      आली गुरु पौर्णिमा चला गुरु उत्सवा,
      जमली सारी मंदिरी भक्त मंडळी.............2

       भागीरथी  चरणी मी ठेवितो माथा ,
      काय,कशी, किती वर्णू तव गुण गाथा,
   बलभीम बाबांचा अवतार,त्यांचा महिमाअपरंपार
तुझा दास अविनाश करतो जय जय कार.
  आली गुरु पौर्णिमा चलागुरू उत्सवा
  जमली सारी मंदिरी भक्त मंडळी.......3

           भागीरथीबाई  वैद्य यांच्या चरणी अर्पण.