शब्दसेतू साहित्य मंच
आयोजित साप्ताहिक उपक्रम4/22
1 विषय - झाड /वृक्ष / तरु
होते बसले उपवनी
विसावण्या आले पक्षी
बसले वृक्ष फांदीवरी
उडता दिसली नभात नक्षी
बहरलेले हरित पर्णांनी
वृक्ष होती बहरदार
पक्षी, किटकांना देत निवारा
झाडे दिसती डौलदार
साहूनी उष्ण झळा
पशुंना देतसे छाया
पथिकास देई गारवा
जणू करी प्रेमळ माया
वृक्ष असे सत् पुरुषा सम
देई फळ फुल छाया
जरी करिता तया आघात
करी सदैव प्रेमाची माया
थांबवी मातीची धूप
मदत रूप पावसास
फुला फळांनी बहरूनी
आनंददायी असते मनास
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम 4/22
2 विषय - वृक्ष /झाडे
चारोळी जोड शब्द व जोडाक्षर
1
प्रगतीच्या नावाखाली झाली
वृक्षाची फार तोड- मोड
मानवाचा वाढलाय लोभ
वृक्षासवे आता नाते जोड 1
होता नाशची वृक्षांचा
कोण कोणा देईल छाया
झाडे शोधी सावलीला
दिसे न कोठे प्रेमळ माया 2
वृक्ष वल्लरी तर हवीच
पंथस्थाला देण्या छाया
दमल्या-थकल्या जनास
थंड सावलीची देई माया 3
झाडाची मुळे शोषी जल
थांबवी मातीची धूप
बरसता जलधारा
वृक्ष वाढ होई खूप 4
वृक्ष असती सखे सोयरे
देती फळे फुले अन्न
वाढवा जतन करा वृक्ष
करती मनास प्रसन्न 5
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
3शब्दसेतू साहित्य मंच पुणे आयोजित
उपक्रम क्र ४/२२
१३/४/२२
विषय- झाड
झाडास पत्र लेखन
श्री
प्रेषक
वैशाली वर्तक
सेटेलाईट
अहमदाबाद
प्रति
शमी झाड
कृष्ण मंदीर
भद्र
अहमदाबाद
माननीय शमी वृक्षास
सविनय नमस्कार
आश्चर्य वाटले ना तुला?. माझे पत्र पाहून ,साहजिकच आहे. अरे, आज मा .कविराजांनी विषय दिल्याने तुझी आठवण तरी झाली.
तुझ्या बरोबरीचे कोणीच साथी आता मंदीराच्या आवारात राहिले नाहीत. तुझ्या समोरच्या कडू-निंबच्या खोडातून कधी कधी गोंद काढायचो ...तो गेला. ..तसेच बाजूचे चारोळीचे झाड होते ते ही गेले पडून.. आणि आमच्याच घरावरचे चिंच चे वृक्ष केवढा घेरावा होता त्याचा. ते पण मालकांनी कापले. पिलोडीचे झाड तर आधीच पडले ...का कापले लक्षात नाही.
पण तू मात्र आजतागायत उभा आहे.
अजूनही आठवते दर दस-याला तुझी रीत सर ब्राह्यण- गुरुजीकरवी पुजा व्हायची. तुझी पुजा झाली की ..आम्ही मुले सोने लुटायला निघायचो. तुझ्या सावलीत किती खेळलोत. तसा तू बराच उंच त्यामुळे फांद्याशी काही खेळल्याचे स्मरणात नाही.
पण आता वाईट वाटते. कसली पूजा नी काय ! काही होत नाही. उलट तुझ्या खोडाला बारिक कुरतडून...
मालक काय पैसे कमवत आहे . काय तर म्हणे पांडवांनी शस्त्रे ठेवली ते हे झाड. खोडाला उकरुन तुझा घेरावा कमी करत आहे. ते तुकडे घरात ठेवता समृद्धी येते म्हणे.. ..बर पाणी तर घालणे नाहीच.
खरच मनुष्य पहा कसा अमानुष पैशा साठी होत आहे. खरच आज तुझ्या शी बोलून छान वाटले . तुझी काळजी आता नक्कीच घेऊ. खास भेटायला येईन.
तुझ्या सावलीत खेळलेली
वैशाली
झाड व मी
हितगुज
(घराच्या अंगणात बसले होते. बाजूला आंगणात 2/3 झाड आहेत
मी -- छे बाई ! काय ही गर्मी.सूर्य नुसता आग ओकतोय.
अजून एप्रिल चालू आहे .
झाड - हो ना अजून तर मे यायचा आहे.
मी -- अरे काय ही तुझी दशा . आता कुठे थोडी पालवी फुटत आहे.
कधी पाना पानांनी बहरशील व घनदाट छाया देशील
झाड- येतील ताई पाने. आज तुला उन्हाळा सहन झाला नाही
तर तुला माझी पानगळने कमी झालेली तुरळक
पाने ..दिसत आहेत. पण मग बघ कसा डौलदार दिसेन
मी -- हो घनदाट पाने येतील तर जरा गारवा मिळेल ना.
झाड -- मग माझा शेजारीच्या झाडाची पानगळ सुरु झाली की त्याचा तुला त्रास
सतत त्रास होतो. म्हणून कापून टाकण्याचा विचार येतो. कारण सफाईचे काम
फार त्रासाचे होते . पृण काय ग हे तर चालणारच ना
मी -- हो रे कंटाळजनक होते. पण नाही ...क्षणभर वाटते .तसे तर बहावा बाजुचा
बहावा आता अंगणात बहरतो की दर 15/20 मिनीटांनी फुले पडतात. केर
काढून न काढून सारखा च वाटते पण ते 2/3 महीनेच.
झाड - आणि संध्याकाळी आरामात आम्ही आनंदाने वारा घालतो ते कसे बरे वाटते.
तेव्हा कसे सुखावह होऊन बसता
मी -- - हो ते खरच आहे रे. तुझ्या मुळे सकाळ कशी अल्हाददायी जाते.
झाड- हो म्हणूनच तुम्ही आता सुज्ञ आहात तुम्हाला काय सांगणार .थंडीच्या आधी
पावसाळ्यात वाढलेल्या फांद्या कापाव्यात जळण म्हणून लाकडे मिळतात.
व सूर्याची किरणे पण खाल पर्यत येउन थंडीत जरा बरे वाटते
मी - हो ना ..यंदा आम्ही तुझ्या फांद्या चा छान उपयोग केला शेकोटी म्हणून
झाड - मग आहोतच आम्ही परोपकारी.. उगाच का आम्हाला सत् पुरुषाची उपमा देतात
मी -- अहाहा.. बोलता बोलता तुझ्या फांद्या हलल्या व थंड वारा तू दिलास
किती छान वाटले . जून महिन्या नंतर तुझे रुप मोहक होईल ..मीच जरा तुझ्या
वर चिडले .. या आती गर्मीने
झाड - चल नियमीत बाकीच्या रोपांची वेलींची पण काळजी घे.
मी - हो मी आता कोप-यात पण एक कडुनींब लावीन म्हणतेय .
झाड - वा छान विचार आहे. आण आमलात लवकर . वाट पहाते.
वैशाली वर्तक
सखा साथी
असे आहे हे वडाचे झाड . नित्य नेमाने पारावर बसून गप्पांचा फड त्याच्या सानिध्यात रंगतो . कोणी वाटसरु दुपारी विसावतो. तर वरिष्ठ नागरिक वर्तमान पत्राच्या पानन् पानाचे वाचन करत सकाळ घालवितात. तर दुसरी मंडळीची मस्त राजकारणावर चर्चा रंगते. व मग आपापल्या घरी पांगतात. पुन्हा संध्याकाळी गप्पा असतातच. आणि या वृक्षाचे एकच काम छाया देऊन प्रेमळ माया करणे. जनांच्या गप्पा चवीने ऐकणे.
मंदीरात जसे खांब असतात त्या खांबाला टेकून भक्त जन माऊलीच्या देवाच्या सान्निध्यात विसावतात. तसे लोक वृक्षाच्या छायेत बसून एकमेकांना मनीचे गुज सांगतात. झाड सर्वांचे हितगुज ऐकून घेतो. कधी थकलेल्यास गारवा देऊन वा दुःखी कष्टी मनास थंड वारा देऊन दुःखाची झळ कमी करतो.
पक्ष्यांनीआपआपले घरटी कोट-या झाडाच्या खोबणीत तयार केल्या आहेत. व आपल्या पिलांना कोटरीत सोडून चारा पाणी आणण्यास जातात. संध्याकाळी कोटरीत परत येऊन पिलांशी चिवचिवाट करुन रात्री सुखाने निजतात.
असा आमचा सखा साथी वड सज्जन पुरुषा प्रमाणे आहे. व सर्वाचा सखा सोबती बनला आहे.
सकाळ होता थंड वा-याची झुळुक वड आपली पर्णे हालवून जन मनास सुखावतो व सकाळ कशी अल्हाददायी करतो . सुमनांचा परिमल आसमंतात पसरवितो. झाडावरच्या पक्षांची किलबिल साखर झोपेत गोड वाटते.
खरय, देवाने सृष्टी निर्माण केली , यात वनस्पती ची उत्पती केल्याने सृष्टी रमणीय झालीय.याची जाणीव त्याच्या कडे पाहून होते.
. सकाळचे वातावरण प्रसन्न .. त्यात झाडांच्या पानांची सळसळ... मंद झुळूक याचा आनंददायी अनुभव घ्यायला मिळतो.
असे सुख दायी वृक्ष जनांच्या सेवेत सदैव हजर असते. त्याच्या पारब्यांवर मुले झुलतात झोके घेतात. वटपौर्णिमेला तर त्याची वेगळीच शान दिसते. सा-या बायका पारावर येऊन विधीवत पूजा करतात. आता कोणी उगाच फांद्या कापणे असे कु कृत्य करत नाही. सर्वांना पर्यावरणची चांगलीच जाणीव आली आहे .उलट आधीपासून दुसरी 2/4 वृक्ष रोपण केली आहेत.
झाड आमच्या विस्तारातील एक कौटुंबिक सदस्यच झाला आहे. त्याची काळजी पण सारे घेतात. त्याचे या विस्तारात इतके महत्व की पत्ता सांगतांना पण त्या वडाचा उल्लेख केला जातो.
कुठे रहाता? विचारले तर
आपला सखा वड म्हणून त्याचा उल्लेख होतो.
आज 70 /75 वर्षा पासून सेवेत उभे आहेत. परवा तर त्या वट वृक्षास भेटण्यास
एक सद् गृहस्थ.... पूर्वी येथे रहायचे ते खास त्या वडाच्या झाडास पहाण्यास भेटण्यास आले. होते. तेथे 15/20 मिनीटे बसून त्याच्या मुळा कडील जागा स्वच्छ करुन .पार कुठे खंगला नाही ना आणि असेल ...तर नीट करायची व्यवस्था करुन घेतली व पुन्हा पाहून झाडास भेटून गेले.
खरच आहे वृक्षाची माया जडते. आपल्यातील एक बनते. जीव लागतो.
उगा का संत तुकारामांनी वृक्षाचे वर्णन आपल्या गीतात केले आहे.
काल तर एक आजी वडाला दृष्ट नको लागायला म्हणून दृष्ट काढत होत्या .
मी पण माझ्या जुन्या सोय-यास .. सख्यास.. वडास परवाच जाऊन भेटले. आणि काय सांगू त्याने पण आगतिक होऊन थंड वा-याने माझे स्वागत केले .मला आईने जसे
ये ग बैस बरेचदिवसांनी आलीस अशी विचारपूस केल्याची जाणीव झाली. असा परोपकारी आहे वड. वड नव्हे *सखा साथी*
शब्दसेतू साहित्य मंच
आयोजित साप्ताहिक उपक्रम क्र 4//22
विषय - झाड /वृक्ष
मित्र आपुला
या या मित्रांनो ,खेळू आपण सारे
झाड बोलावतोय ,ऐका त्याचे इशारे
पसरून पांघरूण, भले मोठे छायेचे
नको लागण्या झळ, पहा किती मायेचे
पाने हलवी बोलवण्या , जोर जोराने
जणू भासे हसतय ,मोठ ss मोठ्याने
वा-याच्या संगतीत, हलता डुलता
फुले पडलीत पहा , बघता बघता
दावी आनंद त्याचा, फुले फळे देऊन
नाही कधी रागावणे, सदा हसत बघून
आहेची मित्र आपला , उभा ऊन्हात सदा
देण्या छाया आपणास ,कंटाळत नाही कदा
या या लवकर सारे ,आहे दिन पर्यावरण
वाढेल आपला एक मित्र,करू वृक्ष रोपण
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
1 कविता - नदी
येते धावत सरिता
मिळण्या ती सागराला
अर्पूनिया गोड पाणी
स्विकारे खा-या पाण्याला
देते जीवन प्राणी मात्रा
येताना वहात खळखळ
करते हिरवी शिवारे
येते पुढे पुढे अवखळ
विसरते अस्तित्व स्वतःचे
होता मिलन सागराशी
जाण्या बाष्परुपे आकाशी
एकरुप होते खारेपणाशी
घेउनिया रुप जलदाचे
जाते खेळाया नभात
ढगांची गट्टी डोंगराशी
पडे खाली पर्जन्य रुपात
वैशाली वर्तक
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित
साप्ताहिक उपक्रम क्र ३/२०२२
विषय -नदी
2 साहित्य कथा लेखन कथा
*जीवनदायिनी*
म्हणतात ना! अजाणत्या पाण्यात सहजा सहजी उतरु नये. हेच खरे.
लहान होते मी ..नुकतीच पोहणे शिकले होते. घरी पाहुणे आले होते . सारे म्हणाले चला जाऊ नदीवर ..डुंबून येऊ.
मी नवीन पोहावयास शिकलेले होते साधारण इयत्ता ४/५वीत असेन. मला माझे पोहणे नाते वाईक मंडळींना दाखविण्याचा मला हुरुप आला. . ..
ठरले निघालो नदीकडे.. घरापासून जवळच होती. आते मामे भावंडे होतो. त्यात एक आते भाऊ. तो पण आला होता. किती प्रमाणात पोहणे त्यास येत होते हे आता आठवत नाही. अर्थात मोठी मंडळी होतीच बरोबर.
नदीवर पूल बांधण्याचे काम चालू होते . तसे आमच्या नदीत पाणी कमीच असायचे. खोल तर नसायचे. नदीच्या एकाच तटाला पाणी... बाकी दुसरा तट कोरडाच...
इतका कोरडा की आमच्या शाळेची शनिवारची कवायत त्या नदीच्या पटात व्हायची. ऐवढेच काय थंडीत सर्कस पण लागायची.
आम्ही जेथे पाणी होते तेथे गेलो. नदीवर नवा पूल बांधण्यात येत होता. त्याबाजूस जरा ब-यापैकी पाणी होते. तेथे गेलो.
पूलाचे खांब अर्धवट बांधले होते, त्या मुळे त्यावर चढून खाली पाण्यात उडी मारण्यास मजा येत होती. पाणी 7/8 फूट खोल असावे. मी पोहण्याचे प्रशिक्षण घेत होते ... त्यामुळे तेथे लहान डायवींग बोर्ड वरुन उडी घेणे माहीत होते.. शिकले होते . त्यामुळे मी मारली उडी.व लगेच कसे बाहेर यावयाचे हे शिकवले असल्याने वर पण आले . मजा वाटू लागली. मी पुन्हा पुन्हा उड्या मारल्या.
..... पण बरोबर आलेल्या आते भावास पोहणे जमत नव्हते . पण तो पण वर चढला व उडी मारली.. तो पण लहानच होता. माझ्या इतकाच. पण व्यवस्थित पोहण्याचे शिक्षण घेतले नसल्याने नाका तोंडात पाणी जाऊन घाबरला.... बरे झाले. बाजुलाच मोठी मंडळी , नातेवाईक होते .त्यांनी हात देऊन खेचून घेतले. डुबला नसता पण त्यावेळी तो घाबरला.
मग आम्ही घरी येत होतो ..बाकी इतर मंडळी पोहत होती तेथे येत होतो. तर पाऊलभर पाण्यात पाय ठेवायला तो आते भाऊ घाबरत होता.
रडतच म्हणत होता," नको मी डुबेन पाण्यात . मी पाण्यात पाय नाही ठेवणार .."
.चांगलीच भिती त्याला पाण्याची बसली.
तर असे असते .पाण्याशी ...अजाण पाण्याशी उगाच मस्ती नको. नाहीतर जीवनदायिनी जी नदी , जीव घेणी बनते. नाहीतर तीच नदी प्राणी मात्रा स जीवन देते.
जिच्या काठावर संस्कृती वसल्या आहेत अशी नदी जीव घेणी होते का?
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम 3/22
3 पत्र लेखन
विषय -नदी
माते साबरमती
तुला शत शत प्रणाम,
तुझ्या सहवासात लहानाची मोठे झाले. तेव्हा ब-यापैकी पाणी पात्रात असायचे. अर्थात तुझे पात्र पण छानच विशाल आहे. त्यावर धरणे बांधल्याने पाण्याचा ओध पुढे कमी होत गेला. त्यात पाऊस कमी पडल्याने तसा गुजरात मधे पाऊस बेताचाच. त्यामुळे ... पुढे पुढे तर पाणी फारच कमी होत गेले. तसेच तुझ्या हृदयी मोठे मोठे पंप लावून तुझ्या गोड पाण्याचा उपसा खूपच वाढला. कोणी धोबी घाट काढले तर भाजी पाल्यासाठी पाण्याचा उपयोग . असे केल्याने जमिनीतील ओलावा वाळला.. कोरडे पण वाढत गेले. व ते इतके की शेवटी नदी पेक्षा तुला वाळवंट रूप आले. शेवटी नदीच्या पात्रात सर्कस पण लागायची.
तुझे रुप बघवत नव्हते . पण आता धरणात अडवलेले पाणी सोडून समान पातणीत पाणी राहील अशी सोय केली आहे की सतत पाण्याने भरलेले तुझे मनोहर रूप दिसते. व स्वच्छतेची काळजी पण फार घेतली जात आहे. नदीच्या तटाला बांधून, झाडे लावून तट सुशोभित केले आहेत..आज तेच रिव्हर फ्रंट म्हणून ओळखले जात आहेत. त्याच रिव्हर फ्रंट वर अनेक कार्यक्रम होतात. तुझे रूप छान दिसते. आता नागरिकांना पण पर्यावरणची जागृती आली आहे.
मेहेसाणा जिल्ह्यात वडनगरला धरोई धरणला तुझे भव्य रुप पहावयास मिळते. तेथे ते रूप पाहून कळते की किती मोठा जलाशय आहे.
आज खास तुला पत्रातून तुझ्या सध्याच्या रूपाचे गोडवे गावे असे वाटले. लहानपणी तुझ्या विस्तारात खेळलेले दिवस आठवून जीवनदायिनी खूप छान वाटले. तुझे अनंत उपकार असेच पुन्हा नव्या घडामोडी झाल्या की बोलेन पत्रातून .
तुझ्या लाडात वाढलेली
वैशाली
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित उपक्रम
क्र 3/22
4 संवाद नदी आणि मी
रोजच्या नदीच्या तटावर मी ठरल्या जागी बसले . तेवढ्यात
एक बाई आली , हळूच इथे तिथे पहात तिने खाललेल्या दाण्याच्या पुड्याचा कागद नदीत भिरकावला. मी लगेच तिला टोकले. तर ती sorry sorry म्हणाली
तेवढ्यात पाण्यात तरंग उठले तर आतून हसण्याचा आवाज आला. मी पहाते तर नदीतून आवाज..
नदी - अग इथे पहा मी च हसले आणि धन्यवाद हं
मी -- अग कसले ?कशा बद्दल ?
नदी - तूत्या बाईला चांगली शिकवण दिलीस .
मी -- हो ग !अग पहा इथे म्युनिसीपालटीने दर 10 फूटावर
कचरा डबे ठेवले आहेत ,तरी आळस ग . दोन पावले
चालण्याचा .
नदी - हो पहा ना आता जागरुकता येत आहे तरी ssss..पण
मी --- हो हळू हळू आमच्यासारखे बोलतील व तुझे रूप ख-या अर्थाने पवित्र स्वच्छ रूप होईल.... जे आम्हीच मलीन केलय व करतोय
नदी -- हो खरय अग माझ्यात जलसृष्टी पण वसते ना !.त्याची पण मला काळजी अस
असतेना
मी -- हो, कधी कधी काय केमिकल पण पाण्यात सोडतात. त्याने ती जल सृष्टी
मरते ना. तू खरच माता आहेस उगा का तुला माता संबोधतात.जल चर सा-याची
तुला काळजी. उगाच का तुला माता म्हणून संबोधतात. .
नदी -- हो ग ...पाटातून माझे पाणी वहात जाते .खळखळ आवाज करत मी वहाते
व बळीराजाचे हसरे मुख पहातेना तेव्हा मला छान वाटते.व त्याची शिवाराची
चिंता मला समजते. ते नेहमी हसरे रहावे आसे मनी वाटते
मी -- खरय ग इतकेच नव्हे. तू तुझ्या तटावर किती वसाहती वसल्या .सा-या
संस्कृती चे तूच संभाळ केलेत. तुझ्या अनेक भगिनींनी .
आर्य संस्कृती सिंधू नदीच्या किनारी वसली. तुम्हा सर्व भगिनींचे अनंत
उपकार आहेत. सर्व भगिनींना प्रणाम करते हं
नदीतून एक मासोळी हळूच डोके वरा काढून आत लुप्त झाली ..पाण्यात उठलेल्या
तरंगा कडे मी पहात राहीले
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
1 कविता - नदी
येते धावत सरिता
मिळण्या ती सागराला
अर्पूनिया गोड पाणी
स्विकारे खा-या पाण्याला
देते जीवन प्राणी मात्रा
येताना वहात खळखळ
करते हिरवी शिवारे
येते पुढे पुढे अवखळ
विसरते अस्तित्व स्वतःचे
होता मिलन सागराशी
जाण्या बाष्परुपे आकाशी
एकरुप होते खारेपणाशी
घेउनिया रुप जलदाचे
जाते खेळाया नभात
ढगांची गट्टी डोंगराशी
पडे खाली पर्जन्य रुपात
वैशाली वर्तक
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित
साप्ताहिक उपक्रम क्र ३/२०२२
विषय -नदी
2 साहित्य कथा लेखन कथा
*जीवनदायिनी*
म्हणतात ना! अजाणत्या पाण्यात सहजा सहजी उतरु नये. हेच खरे.
लहान होते मी ..नुकतीच पोहणे शिकले होते. घरी पाहुणे आले होते . सारे म्हणाले चला जाऊ नदीवर ..डुंबून येऊ.
मी नवीन पोहावयास शिकलेले होते साधारण इयत्ता ४/५वीत असेन. मला माझे पोहणे नाते वाईक मंडळींना दाखविण्याचा मला हुरुप आला. . ..
ठरले निघालो नदीकडे.. घरापासून जवळच होती. आते मामे भावंडे होतो. त्यात एक आते भाऊ. तो पण आला होता. किती प्रमाणात पोहणे त्यास येत होते हे आता आठवत नाही. अर्थात मोठी मंडळी होतीच बरोबर.
नदीवर पूल बांधण्याचे काम चालू होते . तसे आमच्या नदीत पाणी कमीच असायचे. खोल तर नसायचे. नदीच्या एकाच तटाला पाणी... बाकी दुसरा तट कोरडाच...
इतका कोरडा की आमच्या शाळेची शनिवारची कवायत त्या नदीच्या पटात व्हायची. ऐवढेच काय थंडीत सर्कस पण लागायची.
आम्ही जेथे पाणी होते तेथे गेलो. नदीवर नवा पूल बांधण्यात येत होता. त्याबाजूस जरा ब-यापैकी पाणी होते. तेथे गेलो.
पूलाचे खांब अर्धवट बांधले होते, त्या मुळे त्यावर चढून खाली पाण्यात उडी मारण्यास मजा येत होती. पाणी 7/8 फूट खोल असावे. मी पोहण्याचे प्रशिक्षण घेत होते ... त्यामुळे तेथे लहान डायवींग बोर्ड वरुन उडी घेणे माहीत होते.. शिकले होते . त्यामुळे मी मारली उडी.व लगेच कसे बाहेर यावयाचे हे शिकवले असल्याने वर पण आले . मजा वाटू लागली. मी पुन्हा पुन्हा उड्या मारल्या.
..... पण बरोबर आलेल्या आते भावास पोहणे जमत नव्हते . पण तो पण वर चढला व उडी मारली.. तो पण लहानच होता. माझ्या इतकाच. पण व्यवस्थित पोहण्याचे शिक्षण घेतले नसल्याने नाका तोंडात पाणी जाऊन घाबरला.... बरे झाले. बाजुलाच मोठी मंडळी , नातेवाईक होते .त्यांनी हात देऊन खेचून घेतले. डुबला नसता पण त्यावेळी तो घाबरला.
मग आम्ही घरी येत होतो ..बाकी इतर मंडळी पोहत होती तेथे येत होतो. तर पाऊलभर पाण्यात पाय ठेवायला तो आते भाऊ घाबरत होता.
रडतच म्हणत होता," नको मी डुबेन पाण्यात . मी पाण्यात पाय नाही ठेवणार .."
.चांगलीच भिती त्याला पाण्याची बसली.
तर असे असते .पाण्याशी ...अजाण पाण्याशी उगाच मस्ती नको. नाहीतर जीवनदायिनी जी नदी , जीव घेणी बनते. नाहीतर तीच नदी प्राणी मात्रा स जीवन देते.
जिच्या काठावर संस्कृती वसल्या आहेत अशी नदी जीव घेणी होते का?
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम 3/22
3 पत्र लेखन
विषय -नदी
माते साबरमती
तुला शत शत प्रणाम,
तुझ्या सहवासात लहानाची मोठे झाले. तेव्हा ब-यापैकी पाणी पात्रात असायचे. अर्थात तुझे पात्र पण छानच विशाल आहे. त्यावर धरणे बांधल्याने पाण्याचा ओध पुढे कमी होत गेला. त्यात पाऊस कमी पडल्याने तसा गुजरात मधे पाऊस बेताचाच. त्यामुळे ... पुढे पुढे तर पाणी फारच कमी होत गेले. तसेच तुझ्या हृदयी मोठे मोठे पंप लावून तुझ्या गोड पाण्याचा उपसा खूपच वाढला. कोणी धोबी घाट काढले तर भाजी पाल्यासाठी पाण्याचा उपयोग . असे केल्याने जमिनीतील ओलावा वाळला.. कोरडे पण वाढत गेले. व ते इतके की शेवटी नदी पेक्षा तुला वाळवंट रूप आले. शेवटी नदीच्या पात्रात सर्कस पण लागायची.
तुझे रुप बघवत नव्हते . पण आता धरणात अडवलेले पाणी सोडून समान पातणीत पाणी राहील अशी सोय केली आहे की सतत पाण्याने भरलेले तुझे मनोहर रूप दिसते. व स्वच्छतेची काळजी पण फार घेतली जात आहे. नदीच्या तटाला बांधून, झाडे लावून तट सुशोभित केले आहेत..आज तेच रिव्हर फ्रंट म्हणून ओळखले जात आहेत. त्याच रिव्हर फ्रंट वर अनेक कार्यक्रम होतात. तुझे रूप छान दिसते. आता नागरिकांना पण पर्यावरणची जागृती आली आहे.
मेहेसाणा जिल्ह्यात वडनगरला धरोई धरणला तुझे भव्य रुप पहावयास मिळते. तेथे ते रूप पाहून कळते की किती मोठा जलाशय आहे.
आज खास तुला पत्रातून तुझ्या सध्याच्या रूपाचे गोडवे गावे असे वाटले. लहानपणी तुझ्या विस्तारात खेळलेले दिवस आठवून जीवनदायिनी खूप छान वाटले. तुझे अनंत उपकार असेच पुन्हा नव्या घडामोडी झाल्या की बोलेन पत्रातून .
तुझ्या लाडात वाढलेली
वैशाली
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित उपक्रम
क्र 3/22
4 संवाद नदी आणि मी
रोजच्या नदीच्या तटावर मी ठरल्या जागी बसले . तेवढ्यात
एक बाई आली , हळूच इथे तिथे पहात तिने खाललेल्या दाण्याच्या पुड्याचा कागद नदीत भिरकावला. मी लगेच तिला टोकले. तर ती sorry sorry म्हणाली
तेवढ्यात पाण्यात तरंग उठले तर आतून हसण्याचा आवाज आला. मी पहाते तर नदीतून आवाज..
नदी - अग इथे पहा मी च हसले आणि धन्यवाद हं
मी -- अग कसले ?कशा बद्दल ?
नदी - तूत्या बाईला चांगली शिकवण दिलीस .
मी -- हो ग !अग पहा इथे म्युनिसीपालटीने दर 10 फूटावर
कचरा डबे ठेवले आहेत ,तरी आळस ग . दोन पावले
चालण्याचा .
नदी - हो पहा ना आता जागरुकता येत आहे तरी ssss..पण
मी --- हो हळू हळू आमच्यासारखे बोलतील व तुझे रूप ख-या अर्थाने पवित्र स्वच्छ रूप होईल.... जे आम्हीच मलीन केलय व करतोय
नदी -- हो खरय अग माझ्यात जलसृष्टी पण वसते ना !.त्याची पण मला काळजी अस
असतेना
मी -- हो, कधी कधी काय केमिकल पण पाण्यात सोडतात. त्याने ती जल सृष्टी
मरते ना. तू खरच माता आहेस उगा का तुला माता संबोधतात.जल चर सा-याची
तुला काळजी. उगाच का तुला माता म्हणून संबोधतात. .
नदी -- हो ग ...पाटातून माझे पाणी वहात जाते .खळखळ आवाज करत मी वहाते
व बळीराजाचे हसरे मुख पहातेना तेव्हा मला छान वाटते.व त्याची शिवाराची
चिंता मला समजते. ते नेहमी हसरे रहावे आसे मनी वाटते
मी -- खरय ग इतकेच नव्हे. तू तुझ्या तटावर किती वसाहती वसल्या .सा-या
संस्कृती चे तूच संभाळ केलेत. तुझ्या अनेक भगिनींनी .
आर्य संस्कृती सिंधू नदीच्या किनारी वसली. तुम्हा सर्व भगिनींचे अनंत
उपकार आहेत. सर्व भगिनींना प्रणाम करते हं
नदीतून एक मासोळी हळूच डोके वरा काढून आत लुप्त झाली ..पाण्यात उठलेल्या
तरंगा कडे मी पहात राहीले
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
1 कविता - नदी
येते धावत सरिता
मिळण्या ती सागराला
अर्पूनिया गोड पाणी
स्विकारे खा-या पाण्याला
देते जीवन प्राणी मात्रा
येताना वहात खळखळ
करते हिरवी शिवारे
येते पुढे पुढे अवखळ
विसरते अस्तित्व स्वतःचे
होता मिलन सागराशी
जाण्या बाष्परुपे आकाशी
एकरुप होते खारेपणाशी
घेउनिया रुप जलदाचे
जाते खेळाया नभात
ढगांची गट्टी डोंगराशी
पडे खाली पर्जन्य रुपात
वैशाली वर्तक
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित
साप्ताहिक उपक्रम क्र ३/२०२२
विषय -नदी
2 साहित्य कथा लेखन कथा
*जीवनदायिनी*
म्हणतात ना! अजाणत्या पाण्यात सहजा सहजी उतरु नये. हेच खरे.
लहान होते मी ..नुकतीच पोहणे शिकले होते. घरी पाहुणे आले होते . सारे म्हणाले चला जाऊ नदीवर ..डुंबून येऊ.
मी नवीन पोहावयास शिकलेले होते साधारण इयत्ता ४/५वीत असेन. मला माझे पोहणे नाते वाईक मंडळींना दाखविण्याचा मला हुरुप आला. . ..
ठरले निघालो नदीकडे.. घरापासून जवळच होती. आते मामे भावंडे होतो. त्यात एक आते भाऊ. तो पण आला होता. किती प्रमाणात पोहणे त्यास येत होते हे आता आठवत नाही. अर्थात मोठी मंडळी होतीच बरोबर.
नदीवर पूल बांधण्याचे काम चालू होते . तसे आमच्या नदीत पाणी कमीच असायचे. खोल तर नसायचे. नदीच्या एकाच तटाला पाणी... बाकी दुसरा तट कोरडाच...
इतका कोरडा की आमच्या शाळेची शनिवारची कवायत त्या नदीच्या पटात व्हायची. ऐवढेच काय थंडीत सर्कस पण लागायची.
आम्ही जेथे पाणी होते तेथे गेलो. नदीवर नवा पूल बांधण्यात येत होता. त्याबाजूस जरा ब-यापैकी पाणी होते. तेथे गेलो.
पूलाचे खांब अर्धवट बांधले होते, त्या मुळे त्यावर चढून खाली पाण्यात उडी मारण्यास मजा येत होती. पाणी 7/8 फूट खोल असावे. मी पोहण्याचे प्रशिक्षण घेत होते ... त्यामुळे तेथे लहान डायवींग बोर्ड वरुन उडी घेणे माहीत होते.. शिकले होते . त्यामुळे मी मारली उडी.व लगेच कसे बाहेर यावयाचे हे शिकवले असल्याने वर पण आले . मजा वाटू लागली. मी पुन्हा पुन्हा उड्या मारल्या.
..... पण बरोबर आलेल्या आते भावास पोहणे जमत नव्हते . पण तो पण वर चढला व उडी मारली.. तो पण लहानच होता. माझ्या इतकाच. पण व्यवस्थित पोहण्याचे शिक्षण घेतले नसल्याने नाका तोंडात पाणी जाऊन घाबरला.... बरे झाले. बाजुलाच मोठी मंडळी , नातेवाईक होते .त्यांनी हात देऊन खेचून घेतले. डुबला नसता पण त्यावेळी तो घाबरला.
मग आम्ही घरी येत होतो ..बाकी इतर मंडळी पोहत होती तेथे येत होतो. तर पाऊलभर पाण्यात पाय ठेवायला तो आते भाऊ घाबरत होता.
रडतच म्हणत होता," नको मी डुबेन पाण्यात . मी पाण्यात पाय नाही ठेवणार .."
.चांगलीच भिती त्याला पाण्याची बसली.
तर असे असते .पाण्याशी ...अजाण पाण्याशी उगाच मस्ती नको. नाहीतर जीवनदायिनी जी नदी , जीव घेणी बनते. नाहीतर तीच नदी प्राणी मात्रा स जीवन देते.
जिच्या काठावर संस्कृती वसल्या आहेत अशी नदी जीव घेणी होते का?
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम 3/22
3 पत्र लेखन
विषय -नदी
माते साबरमती
तुला शत शत प्रणाम,
तुझ्या सहवासात लहानाची मोठे झाले. तेव्हा ब-यापैकी पाणी पात्रात असायचे. अर्थात तुझे पात्र पण छानच विशाल आहे. त्यावर धरणे बांधल्याने पाण्याचा ओध पुढे कमी होत गेला. त्यात पाऊस कमी पडल्याने तसा गुजरात मधे पाऊस बेताचाच. त्यामुळे ... पुढे पुढे तर पाणी फारच कमी होत गेले. तसेच तुझ्या हृदयी मोठे मोठे पंप लावून तुझ्या गोड पाण्याचा उपसा खूपच वाढला. कोणी धोबी घाट काढले तर भाजी पाल्यासाठी पाण्याचा उपयोग . असे केल्याने जमिनीतील ओलावा वाळला.. कोरडे पण वाढत गेले. व ते इतके की शेवटी नदी पेक्षा तुला वाळवंट रूप आले. शेवटी नदीच्या पात्रात सर्कस पण लागायची.
तुझे रुप बघवत नव्हते . पण आता धरणात अडवलेले पाणी सोडून समान पातणीत पाणी राहील अशी सोय केली आहे की सतत पाण्याने भरलेले तुझे मनोहर रूप दिसते. व स्वच्छतेची काळजी पण फार घेतली जात आहे. नदीच्या तटाला बांधून, झाडे लावून तट सुशोभित केले आहेत..आज तेच रिव्हर फ्रंट म्हणून ओळखले जात आहेत. त्याच रिव्हर फ्रंट वर अनेक कार्यक्रम होतात. तुझे रूप छान दिसते. आता नागरिकांना पण पर्यावरणची जागृती आली आहे.
मेहेसाणा जिल्ह्यात वडनगरला धरोई धरणला तुझे भव्य रुप पहावयास मिळते. तेथे ते रूप पाहून कळते की किती मोठा जलाशय आहे.
आज खास तुला पत्रातून तुझ्या सध्याच्या रूपाचे गोडवे गावे असे वाटले. लहानपणी तुझ्या विस्तारात खेळलेले दिवस आठवून जीवनदायिनी खूप छान वाटले. तुझे अनंत उपकार असेच पुन्हा नव्या घडामोडी झाल्या की बोलेन पत्रातून .
तुझ्या लाडात वाढलेली
वैशाली
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच आयोजित उपक्रम
क्र 3/22
4 संवाद नदी आणि मी
रोजच्या नदीच्या तटावर मी ठरल्या जागी बसले . तेवढ्यात
एक बाई आली , हळूच इथे तिथे पहात तिने खाललेल्या दाण्याच्या पुड्याचा कागद नदीत भिरकावला. मी लगेच तिला टोकले. तर ती sorry sorry म्हणाली
तेवढ्यात पाण्यात तरंग उठले तर आतून हसण्याचा आवाज आला. मी पहाते तर नदीतून आवाज..
नदी - अग इथे पहा मी च हसले आणि धन्यवाद हं
मी -- अग कसले ?कशा बद्दल ?
नदी - तूत्या बाईला चांगली शिकवण दिलीस .
मी -- हो ग !अग पहा इथे म्युनिसीपालटीने दर 10 फूटावर
कचरा डबे ठेवले आहेत ,तरी आळस ग . दोन पावले
चालण्याचा .
नदी - हो पहा ना आता जागरुकता येत आहे तरी ssss..पण
मी --- हो हळू हळू आमच्यासारखे बोलतील व तुझे रूप ख-या अर्थाने पवित्र स्वच्छ रूप होईल.... जे आम्हीच मलीन केलय व करतोय
नदी -- हो खरय अग माझ्यात जलसृष्टी पण वसते ना !.त्याची पण मला काळजी अस
असतेना
मी -- हो, कधी कधी काय केमिकल पण पाण्यात सोडतात. त्याने ती जल सृष्टी
मरते ना. तू खरच माता आहेस उगा का तुला माता संबोधतात.जल चर सा-याची
तुला काळजी. उगाच का तुला माता म्हणून संबोधतात. .
नदी -- हो ग ...पाटातून माझे पाणी वहात जाते .खळखळ आवाज करत मी वहाते
व बळीराजाचे हसरे मुख पहातेना तेव्हा मला छान वाटते.व त्याची शिवाराची
चिंता मला समजते. ते नेहमी हसरे रहावे आसे मनी वाटते
मी -- खरय ग इतकेच नव्हे. तू तुझ्या तटावर किती वसाहती वसल्या .सा-या
संस्कृती चे तूच संभाळ केलेत. तुझ्या अनेक भगिनींनी .
आर्य संस्कृती सिंधू नदीच्या किनारी वसली. तुम्हा सर्व भगिनींचे अनंत
उपकार आहेत. सर्व भगिनींना प्रणाम करते हं
नदीतून एक मासोळी हळूच डोके वरा काढून आत लुप्त झाली ..पाण्यात उठलेल्या
तरंगा कडे मी पहात राहीले
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम क्र 3/22
5 शतशब्द कथा लेखन
विषय - नदी
*जीवन दायिनी*
"ये ग आपल्या ठरलेल्या जागी बसू ."
रोज माझ्या जवळ येऊन जणु मलाच त्यांची उद्याची स्वप्ने सांगतात असे मला वाटते
अशी मी संभाषणे रोजची ऐकते. माझ्या वहात्या पाण्याकडे पहात उद्याची स्वप्न रंगवित बसतात. लहानसा दगड माझ्या त टाकून माझ्या त उठणा-या तरंगा कडे पहात गुढ विचारात रंगतात.
कित्येकांचे सुखाचे संसार माझ्या तटावर बसून तयार झालेत .आता त्यांच्या बाल गोपाला सह माझ्या जवळ येतात. खर सांगू आईला जसे मुलगी माहेरी आल्याचे सुख लाभते. तेच मी अनुभवते.
पण कोणी अविचारी कुठे अपयश येता , न विचार करता स्वतःला झोकून आत्महत्या करतात..ना
तेव्हा मात्र मला फार वाईट वाटते . अरे !मानवांनो मी जीवन दायिनी आहे .
नाही जीव घेणारी.
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्द 103
शब्दसेतू साहित्य मंच पूणे
साप्ताहिक उपक्रम क्रमांक 3/22
विषय - नदी
जोडाक्षर व जोड शब्द सहित पाच चारोळ्या
1
असो ऋतू ग्रीष्म वा शरद
झर - झर वहाणे हेची कर्म
देणे जीवन जल -चर प्राण्यास
हेच तिच्या जीवनाचे असे मर्म
2
भरोत कुणी घागर वा पखाली
पहाण्यास तिज नसे उसंत
कधी शांत तर रौद्र रुपात
धावता सरितेस नसे मनी खंत
3
करोत विसर्जन ताबुत वा गजानन
वा करा आस्थि विसर्जन जलात
स्विकारते मोठ्या मनाने सरिता
सदा प्रेमळ भाव मनात
4
जीवन सरितेचे असे संतान् सम
न करिता उच- नीच भेद भाव
सज्जन , दुर्जन तिजसी समान
संजीवन देणे एकची ठाव
5
पाहूनी हिरवळ मनी संतुष्ट
वाहे कधी कधी सरिता संथ
येते धावत कडे- कपारीतुनी
आक्रमिते सतत निज पंथ
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
6
शब्दसेतू साहित्य मंच
साप्ताहिक उपक्रम 3/22
विषय - नदी
बालगीत बालगीत
आनंददायी
किती लांबून आलीस
नाही का तू थकत
बस ना घटकाभर
कशी येते धावत
येता तुझ्या जवळ
वाटे प्रसन्न मनाला
किती डुंबतो पाण्यात
स्फूर्ती देतेस तनाला
किती वेळ घालवावा
येऊन तुझ्या कुशीत
समाधान मिळवण्या
येती सारे जन खुशीत
बदक मासे बगळे
सारे रमतात जलात
पाहून वाटे आनंद
आम्हा मुलांना मनात
येता पावसाळा
घेते तू रौद्र रूप
भासे जणु नागीण
भय वाटे तेव्हा खूप
वैशाली वर्तक
अहमदाबाद
शब्द रजनी साहित्य समूह पुणे चित्र काव्य अष्टाक्षरी शीर्षक ... करु हितगुज हात हातात घेतला जाऊ समुद्र किनारी मौज लाटांची पहात बसु बाळुत...
